Google+

Arama formu

KARAÇAY-ÇERKES CUMHURİYETi GEZİSİ

Bu yazı Gezimanya üyesi TUĞÇE YILMAZ tarafından yazılmıştır. Yazılarınızı sitemizde yayınlamak isterseniz üye olabilirsiniz.

Kuzey Kafkasya’da yer alan Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu üyesi bir cumhuriyet olup 14.100 km²'lik bir alan kaplamaktadır. Yani yüzölçümü 14.125 km²' olan Adana kenti kadar bir büyüklüğe sahip. Günümüzde yaklaşık 450 bin kişinin yaşadığı Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti günümüzde 1993'de özerkleşmiş bir federe cumhuriyettir.

Çerkessk

Cumhuriyetin 7 önemli kenti vardır. Ancak bunlardan Çerkessk hem cumhuriyetin başkenti hem de en büyük kentidir. Karaçayevsk ise ikinci büyük kenti durumundadır. Diğer kentler Habez, Üçköken, Gora, Bermamıt, Zelençuk.

Aslında bu durum biraz enteresan. Nüfusun etnik dağılımına baktığımızda cumhuriyetin %41’ini Karaçaylar, %32’sini Ruslar, %12’sini Çerkesler, kalan %15’i Abazalar, Nogaylar, Osetler, Ukraynalılar, Tatarlar ve Ermeniler oluşturuyor. Ancak buna rağmen başkent Karaçayevsk değil Çerkessk.

Çerkessk-1

Etnik gruplar ile ilgili bir diğer enteresanlık ise gün geçtikçe Karaçay, Çerkes, Nogay ve Abazaların nüfus içindeki oranının azalırken,  Ruslar’ın oranının ciddi oranda artması. 1926’da Rusların nüfus içindeki payı %2,6 iken, 2010 sayımında %31,6’ya yükselmiş.

Cumhuriyetin bat ve kuzeybatısında Krasnodar Krayı, kuzeydoğusunda Stavropol Krayı, doğusunda Kabardey-Balkara Cumhuriyeti, güneyde Gürcistan ve Abhazya cumhuriyeti ile sınırdır.

Bu bölgenin en büyük özelliği Kafkasya'nın en yüksek dağı olan Elbruz’a ev sahipliği yapması. Bazı coğrafyacılar Kafkasya’yı Avrupa sınırlarına dahil ediyor. Eğer bu şekilde bakarsak Elbruz sadece Kafkasya’nın değil Avrupa’nın da en yüksek dağı olarak kabul edilebilir.

Ülke coğrafyasını net bir şekilde tanımlarsak, güneyi dağlık, muhteşem manzaralara sahip mineral suları ve küçük gölleri ile ünlüdür; kuzeyi daha çok dere ve nehirler tarafından sulanan geniş yaylalar yer alır. Bölgenin en önemli yaylası Biyçe Sın’dır. Bir tuz gölü, 130 tane de tatlı su gölü bulunan coğrafyada çok sayıda şelale ve dere de bulunuyor. Yaylalarda tarı, hayvancılık ve arıcılık oldukça yaygın yapılmaktadır. Bu bölgedeki hayvanlar (özellikle koyun ve sığır) doğal beslendiği için etleri de çok lezzetli.

Çerkessk-2

Aynı zamanda arıcılık neredeyse bölgede yaşayan her aile tarafından yapılıyor.

Çerkessk-3

Balları hem kaliteli hem de çok ucuz. Bir de tabii ünlü kozalak reçeli var.

Çerkessk-4

Bölgede yetiştirilen en önemli tarım ürünleri hububat, şeker pancarı, ayçiçeği, patates ve sebzedir.
Bölgede koyun, köpek ve at yetiştiriciliği büyük öneme sahiptir. Kafkas-Adıge atları dünyaca meşhurdur. Seyahatiniz esnasında ana yolda köyler arasında at üzerinde çok sayıda kişiyi görebilirsiniz.

Kafkas dağları nedeniyle bölge turizm alanında parlayan bir yıldız durumunda her sene yeni tesisler açılıyor. Karaçay-Çerkes halkı ise buradaki turizmi arttırmak için çaba gösteriyor. Çünkü artık sadece Rusya’dan değil dünyanın pek çok yerinden turist ağırlamak istiyorlar.
Yeraltı kaynakları bakımından da zengin olan bölgede özellikle kömür, bakır, çinko, mermer, çimento, uranyum ve altın maden yatakları yer alıyor. Bölgenin bir diğer gelir kaynağı ise kil yataklarıdır. Dolayısı ile bölgede petrokimya, gıda, makine ve tekstil sanayi gelişmiştir.
Cumhuriyet genelinde en soğuk olan Ocak ayında ortalama sıcaklık -3.2 °C, en sıcak olan Temmuz ayında ise ortalama sıcaklık +20.6 °C'dir.

Bölgenin tarihine bakarsak, burası 1829-1838 seneleri arasında Rus istilasına uğramış. 1830 senesi sonrası özellikle de 1860’larda bu bölgede Rus nüfus yoğunlaştırılarak güç dengeleri değiştirilmiş. Hatta günümüzde bile yukarıda bahsettiğim şekilde nüfus dengesi Ruslar’ın lehine değişmekte. “Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı” ilk olarak 12 Ocak 1922 senesinde Rus Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı olacak şekilde kurulmuştur. Oblast, 26 Nisan 1926'da merkezi Karaçayevsk kenti olan "Karaçay Özerk Oblastı" ve merkezi Çerkessk olan "Çerkes Ulusal Okrugu"  şeklinde ikiye ayrılmış. 30 Nisan 1928'de ise "Çerkes Özerk Oblastı" adını almış.

İkinci Dünya savaşı sırasında Alman işgalciler ile işbirliği yaptıkları gerekçesiyle 1943 senesinde Karaçaylar, Ruslar tarafından bu bölgeden Kazakistan’a sürülmüşler. Aynı sebeble Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan gibi uzak yerlere sürülen diğer etnik gruplar ise  Balkarlar, İnguşlar, Ahıskalar, Kırım Tatarları, Çeçenler ve Kalmuklar. Tabii bu sırada özerklikleri de son bulmuş.
İlginç bir hikayeye de biz gezimiz sırasında denk geldik. Karaçayların yoğun bulunduğu Dombay ziyaretimiz sırasında yaklaşık 60 kişiden oluşan Türk bir grup ile denk geldik.

Çerkessk-5

Bu grubun çoğunluğu günümüzde Konya ve çevresinde yaşayan Karaçaylar. Onların da dedeleri zamanında bu topraklardan sürülmüşler. Buraya gelen Türk grup ise yıllar yıllar öncesindeki akrabalarını aramaya gelmişler. Ve buraya geliş amaçlarını söyledikleri hiç bir yerel işletme kendilerinden tek kuruş talep etmemiş ve bu kadar yolu akrabalarınızı bulmaya gelmişsiniz, siz bizim misafirimizsiniz demişler.

Çerkessk-6

Yemek esnasında ben de Melek Hanım ve Nilüfer hanım ile sohbet etme fırsatı buldum. Dilden dile kendilerine büyükleri tarafından aktarılan hikayeyi bana da anlattılar. Şimdi anlatma sırası bende:

Yıllar önce burada tarım ve hayvancılık yapan yerleşik olarak bu toprakları vatanı olarak bilen dedeleri, ikinci dünya savaşının son zamanlarında buradan sürülmüşler, hem de hiç bir hazırlık yapamadan ve nereye gidecekleri belli olmadan bu topraklardan gönderilmişler. Bir sabah olmuş, anonslar halk meydana toplanmış. Apar topar tek bir eşyalarını bile alamadan vagonlara ve otobüslere bindirilerek bu topraklardan gönderilmişler, hem de nereye gittiklerini bilmeden. Aileler bölünmüş. Aynı evden 3 kardeş 3’ü de farklı topraklara sürülmüş. İşte buraya gelen Karaçaylı Türkler kendi ailelerini aramaya gelmişler. Oldukça acı bir hikaye.

Karaçaylar, geleneklerine çok bağlılar. Balkarlar ile ortak bir dilleri var, adı da Karaçay-Balkarca. Ve buraya ziyarete gelmiş kişilerin hepsi üzerinden onca zaman geçmesine rağmen kendi dillerini konuşuyorlar, kendi müziklerini söylüyorlar ve kendi danslarını icra ediyorlardı.

Çerkessk-7

Dönelim bu bölgenin tarihine sürgün sonrası Karaçay ve Balkarların ayrıldığı toprakların çoğu Gürcistan’a bağlanmış ve o dönemde bu topraklara Svanlar yerleştirilmiş. 1956 senesinde ise buraya yerleştirilen halklara hakları geri verilmiş, 1957’de özerklikler  yeniden oluşturulmuş, sürgüne gönderilenlerin kendi topraklarına dönmesine izin verilmiş. Bunun hemen sonrasında Karaçaylar ve Çerkesler yeniden birleşerek Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı oluşturulmuş ve bu bölgeye getirilen Svanlar getirildikleri Gürcistan'a geri gönderilmişler. 1957 sonrası bölgeye geri dönen Karaçaylar, sadece Karaçay kenti çevresine değil, Çerkessk kentine ve çevre bölgelere de yerleşmişler.

Etiketler


TUĞÇE YILMAZ kullanıcısının resmi
Yazar Hakkında

TUĞÇE YILMAZ

 Yaklaşık 15 sene Medya satın alma ve Planlama sektöründe çok uluslu şirketler ile çalıştıktan sonra kendi tutkusu olan gezi ve seyahate yönelerek Gezimanya.com’u kurmuştur. 1997 - 1999 İstanbul Üniversitesi Piyasa Araştırmaları ve Reklamcılık, 1999 - 2000 İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakultesi Antropoloji ve 2000 – 2004 Marmara...