Foça Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Foça İzmir'in kuzeyinde yer alan bir sahil ilçesidir. Kent, Antik Çağda bir İyon yerleşimi olarak ortaya çıkmış, adını da kendisini çevreleyen denizde ve civardaki adaların açıklarında yaşayan foklardan almıştır. Antik çağda Phokaia olan isim, zamanla Foça olarak değişmiştir.

M.Ö. 11. yüzyılda Aiollar tarafından kurulan şehirde yerleşim, 9. yüzyılda başlamıştır. Tarihte usta denizci olarak bilinen Phokaialılar, mühendislik alanındaki yetenekleri ve başarılarıyla Ege, Akdeniz ve Karadeniz'de birçok koloni kurmuşlardır. Bu kolonilerden bazıları; Karadeniz'deki Amysos (bugünkü Samsun), Çanakkale Boğazı'ndaki Lampsakos (bugünkü Lapseki), Midilli Adası'nda Methymna’dır (bugünkü Molyvoz). Avrupa'daki kolonilerden en önemlileri ise Elea -bugünkü Velia- (İtalya), Alalia (Korsika) ve Massalia’dır -bugünkü Marsilya- (Fransa).

Tarihte, İyonya'da, doğal altın-gümüş karışımı kullanarak "elektron" sikkeyi ilk bastıran uygarlıklardan biri Phokaialılar’dır. Bu gelişme birçok uygarlığı etkilemiş ve onları Anadolu'ya çekmiştir. Örneğin Cenevizliler, bugünkü Yenifoça'yi ilk kuranlardandır. Tarihinde birçok medeniyete ve topluluğa ev sahipliği yapan Foça, önemli bir arkeolojik merkezdir. 1953 yılında başlayan ve bugüne kadar aralıksız devam eden kazılarda, Helenistik dönemden kalma tiyatro, Athena Tapınağı ve Kutsal Alanı, Liman Kutsal Alanı (Kibele'ye ait olduğu düşünülmektedir) ile Pers Anıt Mezarı (Foça'nın 7 km doğusundaki "Taş Ev") ortaya çıkarılmıştır. Pers Anıtı, bölgeyi M.Ö. 492 yılında istila eden Ahamenid-Pers Ordusu komutanları için bir anıt olarak yapılmış; daha sonra da mezar, ağıl, gözetleme noktası ve mola noktası olarak kullanılmıştır. Anıt Anadolu'daki ender Pers yapılarından biri olması nedeniyle büyük önem taşımaktadır.

Foça tarihte, 13. yüzyılda Çaka Bey tarafından alınmış, daha sonra Saruhanoğulları Beyliği'nin yönetimine geçmiştir. 1455'te ise Osmanlı Padişahı II. Mehmed, büyük fetihten sonra Foça'yı alarak Osmanlı topraklarına katmıştır.